Uroczystości przypomniały, że jedno z najważniejszych zwycięstw Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej miało również bardzo silny wymiar lokalny. Walki toczyły się bowiem na terenach dzisiejszego powiatu sokólskiego.
Tegoroczne obchody rozpoczęły się już w piątek, 18 września. Kwiaty i znicze złożono na grobach żołnierzy Wojska Polskiego poległych w Bitwie Niemeńskiej w 1920 roku, znajdujących się w Klimówce, Sokółce i Mieleszkowcach Pawłowickich.
Główne uroczystości odbyły się w niedzielę, 20 września, w Kuźnicy. Rozpoczęło je nabożeństwo dziękczynne w cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Pańskiego. Następnie uczestnicy zgromadzili się w kościele pw. Opatrzności Bożej, gdzie odprawiono mszę świętą z udziałem pocztów sztandarowych służb mundurowych.
Kazanie wygłosił ks. por. SG dr Daniel Knapiński, kapelan Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej. Nawiązując do żołnierzy, którzy spoczywają na miejscowym cmentarzu, podkreślił znaczenie pamięci o tych, którzy oddali życie za Ojczyznę.
– Dla niektórych skończyła się ziemska wędrówka, zakończyła się ziemska pielgrzymka. Tutaj, na tej ziemi, znajdują się ich groby. Niech ta dzisiejsza uroczystość, która zgromadziła tutaj tylu ludzi, będzie lekcją historii – lekcją, którą my dobrze odrobimy. Niech będzie zachętą, zadaniem, byśmy każdego dnia, tak jak nasi poprzednicy, stawali w obronie naszej Ojczyzny, godności i wielkości człowieka. Niech to zadanie będzie przez nas wykonywane jak najlepiej i jak najpiękniej. Amen.
Po nabożeństwie uczestnicy obchodów przeszli na cmentarz parafialny w Kuźnicy. To właśnie tam znajdują się mogiły żołnierzy poległych podczas walk z Armią Czerwoną we wrześniu 1920 roku.
Przy grobie żołnierzy 21 Dywizji Górskiej odbyła się oficjalna część uroczystości. Wygłoszono okolicznościowe przemówienia, złożono wieńce i wiązanki oraz oddano hołd poległym podczas apelu poległych.
W uroczystościach wziął udział poczet sztandarowy Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej wraz z Kompanią Honorową pod dowództwem por. SG Jerzego Paleja. Obecne były również poczty sztandarowe KP PSP w Sokółce, KPP w Sokółce, Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku oraz OSP w Kuźnicy. W obchodach uczestniczyli także przedstawiciele placówek Straży Granicznej, klasy mundurowe ZS w Sokółce i Dąbrowie Białostockiej, 7. Kresowa Drużyna Harcerskiej Służby Granicznej oraz 7. Gromada Zuchowa „Strażnicy Marzeń”.
Płk SG Wojciech Zyśkowski, komendant Placówki Straży Granicznej w Kuźnicy, powitał zaproszonych gości: posłów, Pawła Mikłasza, wójta Gminy Kuźnica, Wiesławę Burnos, wicemarszałek Województwa Podlaskiego, Krzysztofa Pawłowskiego, wiceprzewodniczącego Rady Powiatu Sokólskiego, reprezentującego na uroczystościach starostę sokólskiego Piotra Rećko, duchownych i kapelanów Straży Granicznej, byłych komendantów, oficerów, funkcjonariuszy i żołnierzy Wojska Polskiego, szefów służb mundurowych, przedstawicieli Lasów Państwowych, kierowników urzędów i jednostek organizacyjnych oraz mieszkańców Kuźnicy i Ziemi Sokólskiej.
Przemówienia okolicznościoweJako pierwszy głos zabrał płk SG Wojciech Zyśkowski, komendant Placówki Straży Granicznej w Kuźnicy.
- Stoimy pośród mogił, na ziemi uświęconej krwią obrońców Ojczyzny, by wspólnie obchodzić 106. rocznicę Bitwy Niemeńskiej. Przemawiam do państwa w poczuciu wielkiej dumy, ale i pokory wobec historii, która decydowała o być albo nie być wolnej Rzeczypospolitej Polskiej. Jesienią 1920 roku nad brzegami Niemna ważyły się losy naszej niepodległości. To tutaj ostatecznie urzeczywistnił się genialny plan strategiczny Naczelnego Wodza, Marszałka Józefa Piłsudskiego, którego śmiała wizja doprowadziła do złamania bolszewickiej nawałnicy… - mówił.
Głos zabrał także płk SG Andrzej Stasiulewicz, zastępca Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej, który podziękował w imieniu Komendanta za możliwość uczestnictwa w wydarzeniu.
- Jako mieszkańcy Kuźnicy i Podlasia mamy szczególny obowiązek pielęgnować pamięć o wydarzeniach sprzed 106 lat. Nasza lokalna historia jest częścią historii całej Polski. Tutaj, pośród naszych pól i dróg, żołnierze walczyli o coś więcej niż utrzymanie określonej pozycji na mapie. Walczyli o niepodległość, przyszłość swoich rodzin, prawo kolejnych pokoleń do życia w wolnym państwie – przemawiał Paweł Mikłasz, wójt Gminy Kuźnica.
Wiesława Burnos, wicemarszałek Województwa Podlaskiego zwróciła uwagę na to, że przez 80 lat wierzyliśmy, że nie będzie wojny. Teraz nadszedł czas, żeby walczyć o nasze bezpieczeństwo.
- Dla mnie dzisiejsze wydarzenie jest wyjątkowe, dlatego że mój dziadek walczył w Bitwie Niemeńskiej, pod Janowem. Jestem wdzięczna, że mam możliwość być tutaj, mówić o tym i pokazywać swoim wnukom te miejsca – dodała.
List starosty sokólskiegoPodczas uroczystości odczytano także list Piotra Rećko, starosty sokólskiego. W jego imieniu wystąpienie przedstawił Krzysztof Pawłowski, radny Powiatu Sokólskiego.
Starosta zwrócił uwagę, że historia Bitwy Niemeńskiej jest nierozerwalnie związana z miejscowościami powiatu sokólskiego.
– Dla nas ta historia ma jednak również wymiar bardzo lokalny. Nazwy takich miejsc jak Kuźnica, Nowy Dwór, Klimówka, Zaśpicze, Bilminy czy Mieleszkowce Pawłowickie przypominają, że wielka historia Polski rozgrywała się także tutaj – na naszej ziemi, wśród naszych miejscowości i naszych mieszkańców – napisał Piotr Rećko.
W swoim przesłaniu starosta przypomniał także o żołnierzach 21 Dywizji Górskiej generała Andrzeja Galicy. Podkreślił, że za historycznymi wydarzeniami kryją się losy konkretnych ludzi, którzy często w bardzo młodym wieku stanęli do walki o niepodległość.
– Dziś, wspominając żołnierzy 21. Dywizji Górskiej generała Andrzeja Galicy, nie wracamy wyłącznie do wydarzeń zapisanych w podręcznikach historii. Pochylamy się nad losem konkretnych ludzi – często bardzo młodych – którzy mieli swoje rodziny, marzenia i plany. W chwili próby stanęli jednak w obronie Ojczyzny i zapłacili za to najwyższą cenę – zaznaczył w liście.
Piotr Rećko odniósł się również do współczesnego znaczenia bezpieczeństwa oraz szczególnego położenia ziemi kuźnickiej przy granicy państwa.
– Pamięć o Bitwie Niemeńskiej przypomina nam, że wolność nie jest dana raz na zawsze. Szczególnie tutaj, na ziemi kuźnickiej, przy granicy Rzeczypospolitej, dobrze rozumiemy znaczenie bezpieczeństwa, granic i odpowiedzialności za Ojczyznę – podkreślił starosta.
Słowa podziękowania skierował do funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz wszystkich służb mundurowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo mieszkańców powiatu i ochronę granicy państwa. Podziękował również organizatorom obchodów oraz osobom i instytucjom zaangażowanym w pielęgnowanie pamięci o wydarzeniach z 1920 roku.
W liście szczególną uwagę poświęcił młodemu pokoleniu.
– Szczególnie ważna jest obecność młodego pokolenia. To Wy poniesiecie pamięć o tych, którzy walczyli i ginęli za Ojczyznę, i na Was spoczywa odpowiedzialność za wolną Polskę – napisał Piotr Rećko.
Na zakończenie starosta zaapelował o zachowanie pamięci o uczestnikach Bitwy Niemeńskiej.
– Niech pamięć o bohaterach Bitwy Niemeńskiej trwa w kolejnych pokoleniach mieszkańców ziemi sokólskiej. Niech ich postawa pozostaje dla nas świadectwem odwagi, patriotyzmu i odpowiedzialności za Ojczyznę. Cześć i chwała żołnierzom Wojska Polskiego – bohaterom Bitwy Niemeńskiej!
Wielka historia rozgrywała się tutajBitwa Niemeńska była jednym z kluczowych starć wojny polsko-bolszewickiej. Po zwycięstwie odniesionym pod Warszawą Wojsko Polskie przeszło do kolejnej ofensywy, która we wrześniu 1920 roku doprowadziła do dalszego odwrotu Armii Czerwonej.
Wydarzenia te miały swój ważny rozdział również na Ziemi Sokólskiej. Walki toczyły się m.in. w rejonie Kuźnicy, Nowego Dworu, Klimówki, Zaśpicz, Bilmin i Mieleszkowiec Pawłowickich.
Szczególną rolę odegrali żołnierze 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 21 Dywizji Górskiej. Walki o Kuźnicę były tak ciężkie, że dzień zdobycia miejscowości przez podhalańczyków przed II wojną światową obchodzono jako święto pułkowe.
Podczas rocznicowych obchodów przypomniano również o tragicznych wydarzeniach w Zaśpiczach. 13 września 1920 roku przy młynie w Nomikach bolszewicy rozstrzelali mieszkańców tej miejscowości.
Ślady wydarzeń sprzed ponad wieku wciąż obecne są w krajobrazie powiatu sokólskiego – w żołnierskich mogiłach, pomnikach i miejscach pamięci. Dlatego rocznica Bitwy Niemeńskiej ma dla mieszkańców tego terenu znaczenie nie tylko historyczne, ale również osobiste i lokalne.
Straż Graniczna pielęgnuje tradycję podhalańczykówSzczególne miejsce w organizacji obchodów od lat zajmuje Placówka Straży Granicznej w Kuźnicy, która nosi imię 2 Pułku Strzelców Podhalańskich.
Nadanie placówce imienia formacji walczącej w tych okolicach połączyło historyczną tradycję z codzienną służbą współczesnych funkcjonariuszy. W miejscu, gdzie przed ponad stu laty polscy żołnierze walczyli o niepodległość państwa, dziś Straż Graniczna odpowiada za ochronę jego granicy.
Rocznicowe uroczystości były więc okazją zarówno do oddania hołdu bohaterom 1920 roku, jak i wyrażenia szacunku współczesnym funkcjonariuszom oraz żołnierzom pełniącym służbę na wschodniej granicy Polski.
Po oficjalnych uroczystościach – spotkanie dla mieszkańcówPo zakończeniu części oficjalnej uczestnicy przenieśli się na teren Drogowego Przejścia Granicznego w Kuźnicy.
Dla mieszkańców przygotowano koncert Orkiestry Morskiego Oddziału Straży Granicznej oraz Młodzieżowej Orkiestry Dętej z Wasilkowa.
Nie zabrakło również rodzinnego pikniku. Najmłodsi mogli korzystać z dmuchańców i przygotowanych animacji, a służby oraz instytucje zaprezentowały swoje stoiska promocyjne.
Współorganizatorami obchodów byli Wójt Gminy Kuźnica, Proboszcz Parafii pw. Opatrzności Bożej w Kuźnicy oraz Lokalna Grupa Działania Szlak Tatarski. Partnerem strategicznym wydarzenia było Województwo Podlaskie, a uroczystości odbyły się pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Podlaskiego.
Po 106 latach pamięć o Bitwie Niemeńskiej wciąż pozostaje na Ziemi Sokólskiej żywa. Kolejne rocznicowe spotkanie w Kuźnicy pokazało, że historia żołnierzy walczących tutaj w 1920 roku nadal łączy mieszkańców, służby mundurowe i kolejne pokolenia, które przejmują odpowiedzialność za jej zachowanie.
PAZP
Fot. Kacper Butwiłowski